برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )
140
تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )
( شايد سامانى ) حتى اين حق را به دست آورد كه شخصا « خلعت » ( خلعه / خلعه ) بهعنوان نشان افتخار ، « 575 » و لباس رسمى به وزير خود « 576 » اعطاء كند . « 577 » « خلعتى » كه امويان ظاهرا از بيزانسىها و ساسانيان اقتباس كرده بودند ، به طور كلّى در عصر عباسيان متداول شد . « 578 » شخص آن را بلافاصله پس از انتصاب مىپوشيد و در روز بعد هم مجددا با « لباس بىآستين » ( قبا ) در دربار ظاهر مىشد . « 579 » خلعتها اغلب بهوسيله حاشيهاى منقش يا بهوسيله عبارات قرآنى ( طراز ) مزين مىشدند ، « 580 » كه براى توليدشان كارگاههاى مخصوصى ، بهويژه در خوزستان وجود داشت . « 581 » براى اعطاى خلعت ترجيحا روز جمعه انتخاب مىشد ؛ « 582 » امّا در مورد امراى ارتش كه بلافاصله پس از مأموريت براى لشكركشى ، شمشير افتخار « 583 » و گردنبند افتخار « 584 » دريافت مىداشتند ، البتّه نمىتوان روز معين آن را مشخص كرد . كلاه ( قلنسوه ) « 585 » و يا اشياء ديگر « 586 » نيز بهعنوان نشان افتخار
--> - Richard Nelson Frye im Harvard Journal of Asiatic Studies X / 2 ( Sept . 1947 ) , s . 232 و نوشتههاى ذكرشده در آنجا . ( 575 ) . نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 77 ( سال 260 ه / 874 م ) ؛ Nikbi 153 نكبى ( سال 378 ه / 988 م در نيشاپور ) : بيهقى : تاريخ ، ص 23 ( سال 421 ه / 1030 م : مسعود غزنوى ) ؛ ص 297 ( سال 423 ه / 1032 م : پس از آن فقها بهويژه خلعت از طلا به وزن 50 مثقال دريافت مىداشتند ) ؛ ص 542 ( مسعود سال 429 ه / 1038 م ) . ( 576 ) . وزير مسيحى على آل بويه در سال 322 ه / 934 م : مسكويه : تجارب الامم ، ج 1 ، ص 303 . ( 577 ) . درباره لباسهاى افتخار در دربار خليفه رجوع كنيد به : . Kremer , Streitz . 32 ( 578 ) 483 - 486 ؛ ( با منابع بعدى ديگر ) - . Mehmed Fuad Koprulu in der EI turk V Dozy , Vet . S . v و نيز عقيده مقريزى ( كه همان بهوسيله Brockelmann , Gesch . 100 نيز اخذ شده است ) ، مبنى بر اينكه ابتدا در زمان هارون الرشيد مرسوم شده ، جنبهء روايتى دارد . ( 579 ) . و نيز در سال 422 ه / 1031 م يكى از وزراء مسعود غزنوى : بيهقى : تاريخ ، ص 152 . ( 580 ) . رجوع كنيد به : Adolf Grohmann in der EI , IV 858 - 858 und . Erg . - Bd . 265 - 267 . ( 581 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ، ص 213 و بعد ؛ تغرى بردى II ، ص 192 . ( 582 ) . رجوع كنيد به : بيهقى : تاريخ ، ص 410 : سال 425 ه / 1034 م ) . ( 583 ) . طبرى تاريخ 3 ، 796 ( سال 6 - 195 ه / 811 م در جنگ بين امين و مأمون ) . ( 584 ) . طبرى ، تاريخ 3 ، ص 1701 ( سال 255 ه / 869 م ) . ( 585 ) . پس از آنكه به يعقوب بن ليث خلعتى از پوست سمور هديه شد ، گفته شد كه هديهدهنده با دادن چنين هديهاى - - به همه خيانت كرده است : ابن اثير : الكامل ، ج 7 ، ص 97 ( سال 262 ه / 76 - 875 م ) . ( 586 ) . بدين شكل در سال 390 ه / 1000 م به وزيرى از آل بويه قبل از عزيمت به نبرد در حوالى شيراز : يكقبا ، يك شنل ( فرنجيه ) ، يك شمشير ، يك كمربند ( منطقه ) و يك « دست » طلايى ( طبق كتاب تلفظ Amedroz به معنى نشان افتخارى كه به وزير اعطاء مىشود ) داده شده است : هلال تاريخ الوزراء ص 379 .